[EKoL]

OYUNLAR

Folklor: Kırşehir Türk'ün genel karekterini tipik olarak ve hiç bozmadan sürdüren insanların yaşadığı ildir.

Kırşehir yöresi ve insanları sevinç ve kederlerinde hep ölçülüdürler. Bahar ve yaz aylarında özellikle düğünlerde ağır başlı ve içten bir söyleşi havası vardır. Yemekleri ölçülü ve doyurucudur.

Halk yaşantısının halk diliyle tipik anlatımını veren türküler Kırşehir'de muhabbet adı altında ağaç altlarındaki sohbetlerde ve düğünlerde bol bol çalınıp söylenir. Bunlar genellikle ya bir bozlaktır[Only Registered Users Can See Links] ya da bir uzun havadır. İnsanı yakar kavurur içten içe[Only Registered Users Can See Links] Bazen bir oyun havasıdır[Only Registered Users Can See Links] kaşıkla oynatır[Only Registered Users Can See Links] parmakları şaklatır. Bazen de bir halaydır[Only Registered Users Can See Links] dizer kol kola omuz omuza.

Halk Müziği Araçları: İlde[Only Registered Users Can See Links] tezeneli sazların üç telinden dokuz telliye dek tüm çeşitleri çalınır. Divan[Only Registered Users Can See Links] bağlama[Only Registered Users Can See Links] tambura ve cura yaygındır. Yaylı sazlardan en yaygını diz üstünde çalınan kemanedir.

Üflemeli sazların başında orta kaba zurna gelir. Yörede çalışlarıyla ünlü sanatçılar vardır. Zurnayla halay havaları[Only Registered Users Can See Links] cirit ve güreş havaları yanında bozlaklar da çalınır. Dilli ve dilsiz kavallar daha çok köylerde yaygındır.

Vurmalı sazlar arasında davul[Only Registered Users Can See Links] tef[Only Registered Users Can See Links] kaşık[Only Registered Users Can See Links] zil[Only Registered Users Can See Links] zilli maşa yaygındır. Oyunlarda fincan ve bardak da çalınır. Bardak oyunu bitince[Only Registered Users Can See Links] bardaklar atılıp kırılır.

GELENEKSEL OYUNLAR:

Halk Oyunları: Yörede kaşıklı oyunlar Konya oyunlarıyla[Only Registered Users Can See Links] halaylarsa doğu illerimizdeki oyunlarla benzerlik gösterir.

Halay: halaylar davul-zurna eşliğinde ve erkeklerce oynanmaktaydı. Günümüz KIRŞEHİR’deki çeşitli folklor derneklerinin gösterimlerinde kızlar da oyunlara katılmaktadır. “Halay”denilen halaylarda bireysel oyunları etkisi belirgindir. Oyun topluca başlar[Only Registered Users Can See Links] “başçeken”(halay başı) tek başına gösteri yapar. Daha sonra da halayın sonuna geçer. Bu kez yeni başçeken gösterisin yapar. Oyun böylece sürer.

Halaylar genellikle belli bir sıra izleyerek birbirine ekli oynanır. Oyunların düzeni şöyledir:

Ağırlama
Kıvrak halay
Türkü halayı
Üç ayak
Yanlama
Sekmen(seymen)halayı

Başka bir halay düzeninde de şu sıra izlenmektedir:

Üç ayak halayı
Hasandağı sekmesi
Sivrik halayı
Cirit halayı
Avşar ağırlaması
Keçeli

Ayrıca Anşa halayı[Only Registered Users Can See Links] narinli halayı[Only Registered Users Can See Links] yıldız[Only Registered Users Can See Links] kuşlar[Only Registered Users Can See Links] sepetçioğlu ve sinsin gibi halaylar da yaygındır. Aynı ezgilerle oynanan Cirit halayı ile Sinsin figürleri değişiktir. Halaylarda “Başçeken”in elinde mendil vardır. El ele tutuşan oyuncular[Only Registered Users Can See Links] birbirine yaklaşıp ayrılırlar.

Kaşıklı oyunlar(Karşılama): Geçmişte “muhabbet”lerde ince saz denilen bağlama[Only Registered Users Can See Links] keman ve darbuka eşliğinde erkeklerce oynanırdı. Kadınlar arasında da oynanan oyunlara ud ve tef eşlik etmekteydi. Günümüzde kimi köylerde sürdürülen bu geleneği[Only Registered Users Can See Links] kurulan dernekler yaşatmaya çalışmaktadır. Bu oyunlar düğün[Only Registered Users Can See Links] karşılama ve uğurlama törenlerinde davul-zurna eşliğinde oynanmaktadır.

Kaşıklı oyunların en yaygınları şunlardır:

Bad-i zabah(Bad-i Saba)[Only Registered Users Can See Links] Üç oğlan(kırşehir zeybeği)[Only Registered Users Can See Links] Biter Kırşehir’in gülleri[Only Registered Users Can See Links] Yürü güzel[Only Registered Users Can See Links] Çiçekdağı

Bunlardan kimileri şöyle oynanmaktadır:

Üç oğlan: İki ya da daha çok erkek oyuncunun oynadığı bu oyun ağırlamayla başlar[Only Registered Users Can See Links] gitgide hızlanır. Oyuncuların ellerinde tahta kaşıklar vardır[Only Registered Users Can See Links] ezgiye göre kaşık vuruşları değişir; zeybek özellikleri görüldüğü için Kırşehir Zeybeği de denmektedir. Oyun çökmeler ve beceri isteyen devinimlerle sürer.

Çiçekdağı: Erkeklerin oynadığı kaşıklı oyunlardandır. Geçmişte kaşık yerine bardakla oynanan oyun[Only Registered Users Can See Links] ağırdan başlar ara nağmeyle hızlanır.

Biter Kırşehir’in Gülleri: Erkeklerce oynanan türkülü oyunlardandır. Türkünün başlangıcında “heyyyt”diye nara atılır[Only Registered Users Can See Links] dizler çapraz biçimde yere vurulur. Ellerdeki kaşıklar bir-iki vurularak ayağa kalkınır. En önemli figür[Only Registered Users Can See Links] sol topuğun sağ ayak arkasında sertçe yere vurulmasıdır.

Oyunun türküsü şöyledir:

Biter Kırşehir’in gülleri biter
Şakıyıp dalında bülbüller öter
Aman amman gülüm amman
Amman amman efendim amman

Atladım Dinekdağa
Alnım değdi yaprağa
Kız koynunda ölürsem
Koyma beni toprağa
Çoktur güzelleri hep yeni yeter
Kaşının üstünde keman görünür

Aman amman sebep amman
Amman amman efendim amman



Aynam düştü yerlere
Karıştı gazellere
Tabiatım kurusun
Bakarım güzellere

[EKoL]

Yürü Güzel: Üç[Only Registered Users Can See Links] dört kişiyle karşılama biçiminde oynanır. Öbür oyunlardan daha canlıdır. Hafif bükülerek oynanır. Oyunun en belirgin figürleri son bölümdeki çaprazlamalardır.

Özellikle Abdallar arasında muhabbet toplantılarında görülen köçek oyunları geçmişte oldukça yaygındı. Düğünlerde[Only Registered Users Can See Links] erkek toplantılarında köçekler oynatılırdı. Günümüzde bu gelenek ortadan kalkmıştır.

Seyirlik Oyunlar[Only Registered Users Can See Links] Orta oyunları: Geçmişte yöre köylerinde[Only Registered Users Can See Links] düğünlerde[Only Registered Users Can See Links] özel toplantılarda yaygın olarak oynanan oyunlar[Only Registered Users Can See Links] günümüzde de kimi düğünlerde oynanmaktadır. Kalaycı[Only Registered Users Can See Links] Kaz ve Koca oyunları bunlardandır.

Koca Oyunu: 1942’de Mucur’dan Mehmet Ali Çamlıca’nın derlediği bu oyunda kişiler[Only Registered Users Can See Links] koca[Only Registered Users Can See Links] kahya[Only Registered Users Can See Links] Arap[Only Registered Users Can See Links]şeler(Arap zenneler) sazcılar ve köylülerdir. Koca uzun bir koyun postu giyer[Only Registered Users Can See Links] ğöğsüne ve sırtına yastıklar yerleştirmiştir. Sakallı[Only Registered Users Can See Links]ıyığı[Only Registered Users Can See Links] yüzü una bulanmıştır[Only Registered Users Can See Links] elinde uzun sopası vardır.

Arap[Only Registered Users Can See Links] yalınayaktır. Yüzünü[Only Registered Users Can See Links] dirseklerine dek kollarını ve diz kapağından aşağısını karaya boyamıştır. Başında poşu[Only Registered Users Can See Links] kemerinde fişeklik[Only Registered Users Can See Links] tabanca[Only Registered Users Can See Links] kama vardır. Menevşeler[Only Registered Users Can See Links] kadın kılığında erkeklerdir. Alana önce koca girer[Only Registered Users Can See Links] kahyanın adının cafer olduğunu[Only Registered Users Can See Links] ancak birçok kez yinelettikten sonra anlar. Bu seyircileri güldürür. Koca[Only Registered Users Can See Links] değirmen ustası olduğunu[Only Registered Users Can See Links] köye değirmen yapmak istediğini söylerse de kahyayı inandıramaz. Bir iskemle isteyince[Only Registered Users Can See Links] seyircilerden biri iskemle olur[Only Registered Users Can See Links] koca tam oturacağı sırada adam çekilir[Only Registered Users Can See Links] koca yere düşer[Only Registered Users Can See Links] bu da gülüşmelere neden olur. Koca[Only Registered Users Can See Links] manilerle kahyaya Söz atar:

Dam başında bıtırak
Akşam gelin oturak
Kahya senin dinin imanın kıtırak
Hay benim Cafer Ağam[Only Registered Users Can See Links] Cafer Ağam

Bir gölüğüm (eşek) var da sürerim gitmez
Üstündeki yükü de haneme yetmez
Kahyalar it olmuş da bizim kapıdan gitmez

Daha sonra iki kızından birini iki gölük karşılığı kahyaya verebileceğini söyler. Bunun üzerine köylülerden ikisi eşek olur[Only Registered Users Can See Links] binmeye çalışanlar eşekler binemez[Only Registered Users Can See Links] düşerler. Koca[Only Registered Users Can See Links] saz çalınırken alandan ayrılır[Only Registered Users Can See Links] menevşelerle döner[Only Registered Users Can See Links] çeşitli türkülerle oyun oynarlar.Bu arada Arap hızla alana gelir. Kızlar kaçışır[Only Registered Users Can See Links] koca bir masanın altına saklanır. Arap kızlarını ister.

Yaşlı bir adamın kızlarını kaçırdığını[Only Registered Users Can See Links] eğer onları bulmazlarsa her yeri yakıp yıkacağını söyler. Masanın yanundan geçerken kocayı tekmeler ve yüksek sesle Arapça yarı Türkçe söylenir. Kahya önce kızlarının yerlerini söylemez[Only Registered Users Can See Links] Arap kor halinde kömür dolu sepetle gelince korkar[Only Registered Users Can See Links] kurtulmak için kızları vermeye razı olur. Kızlar gelir[Only Registered Users Can See Links] Arap onları oynatır[Only Registered Users Can See Links] alır gider.

Bu kez koca[Only Registered Users Can See Links] kızları bulun diye tutturur. Kahyanın verdiği iki eşekle kızları aramaya çıkar. Bir süre sonra kızları bulur[Only Registered Users Can See Links] birlikte oynamaya başlar. Bir ara durup Arap kızlara bir şey yapmış mı? diye bakınca kızlar gücenir[Only Registered Users Can See Links] oynamazlar. Ancak “tilki gibiçenlerse”[Only Registered Users Can See Links] oynayacaklarını söylerler. Koca da zorunlu olarak dediklerini yapar[Only Registered Users Can See Links] kızlar hoşlanıp oynarlar. Kahya ve koca da onlara katılır. Bu sırada Arap gelir[Only Registered Users Can See Links] kocayı öldürerek kızları sürükleye sürükleye ***ürür. Oyun böylece sona erer.

OYUN ADLARI

a) Kaşık Oyunları:

1-Kırşehir’in Gülleri[Only Registered Users Can See Links]
2-Gel Yanıma[Only Registered Users Can See Links]
3-Çiçekdağı[Only Registered Users Can See Links]
4-Üç Oğlan (Alilerin Alisi-Kekillerin neşte neşte)[Only Registered Users Can See Links]
5-Yürü Güzel[Only Registered Users Can See Links]
6-Çubuk Uzun[Only Registered Users Can See Links]
7-Al Elmayı Ver Narı[Only Registered Users Can See Links]
8-Al Yanak Allanıyor[Only Registered Users Can See Links]
9-N’olur Hey Gelin N’olur[Only Registered Users Can See Links]
10- Oy Nari[Only Registered Users Can See Links]
11- Süpürgesi Yoncadan[Only Registered Users Can See Links]
12- Suda Balık Oynuyor.
13- Badı Sabah[Only Registered Users Can See Links]
14-Çek Deveci[Only Registered Users Can See Links]
15-Sallan Boyuna Bakayım[Only Registered Users Can See Links]
16-Al Elma Boyanır mı[Only Registered Users Can See Links]
17-İnce Çayır Biçilir mi[Only Registered Users Can See Links]

Kaşık oyunlarımız: Genellikle karma olarak oynanmasına rağmen[Only Registered Users Can See Links] bazı bölgelerimizde yalnız kız yada yalnız erkek oyunları olarak da karşımıza çıkmaktadır. Örneğin; Çubuk Uzun-Erkek[Only Registered Users Can See Links] Süpürgesi Yoncadan-kız oyunları olarak oynanmaktadır. Oyunlar daire[Only Registered Users Can See Links] yarım daire ve düz çizgi formunda oynanmaktadır.
Oyunlar hangi formda oynanırsa aynansın[Only Registered Users Can See Links] karşılıklı giriş çıkışlar[Only Registered Users Can See Links] yanlara gidişler[Only Registered Users Can See Links] öne arkaya gidiş gelişler şeklinde sunulmaktadır.

b) Halaylar:

1-Ağırlamalar[Only Registered Users Can See Links]
2-Hayrani
3-Avşar[Only Registered Users Can See Links]
4-Üç Ayak[Only Registered Users Can See Links]
5-Hoplama[Only Registered Users Can See Links]
6-Hasan Dağı Sekmesi[Only Registered Users Can See Links]
7-Kargın Halayı[Only Registered Users Can See Links]
8-Esir Almaca[Only Registered Users Can See Links]
9-Sepetçioğlu[Only Registered Users Can See Links]
10-İbramo[Only Registered Users Can See Links]
11-Anşa[Only Registered Users Can See Links]
12-Cemo[Only Registered Users Can See Links]
13-Kıvrak halayı[Only Registered Users Can See Links]
14-Hopdirilim.
15-Sin Sin[Only Registered Users Can See Links]
16-Tura[Only Registered Users Can See Links]
17-Başımda Altın Tacım[Only Registered Users Can See Links]
18-Mavilim[Only Registered Users Can See Links]